بوده و فاعل در [ قطع ] ضميرى است كه به مرحوم علامه راجعست . قوله : و جعله تفسيرا لقوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : ضمير فاعلى در [ جعله ] به مرحوم علامه و ضمير مفعولى به عدم ضمان راجعست و حاصل تفسير آنست كه مرحوم علامه فرموده‌اند : اينكه حضرت فرموده‌اند : لا تعقل العاقلة عبدا . مراد از آن اينست كه عاقله جنايت حرّ بر عبد را متحمّل نيست . قوله : و الاجود الاول : يعنى حرّ اگر جنايتى بر عبد نمود عاقله‌اش عهده‌دار آن هستند ولى عاقله عبد جنايت ويرا متحمّل نميشوند . قوله : و عليه نزل الحديث : ضمير در [ عليه ] به [ الاول ] راجع است و حاصل تنزيل آنست كه : مقصود از فرموده حضرت آنست كه : اگر عبد جنايتى را مرتكب شد عاقله‌اش ضامن آن نمىباشند . قوله : و به جزم فى اول الديات منه ايضا : ضمير در [ به ] بقول اول كه ضمان باشد راجع بوده و ضمير مجرورى در [ منه ] به كتاب تحرير برمىگردد و كلمه [ ايضا ] اشاره است به اينكه مرحوم علامه نيز خود ضمان را همچون ديگران پذيرفته . قوله : كغيره من كتبه : ضمير در [ كغيره ] به تحرير راجعست . قوله : اتلاف الحرّ الآدمى مطلقا : اعم از آنكه آدمى عبد بوده يا حرّ باشد . قوله : ان كان مكلفا : ضمير در [ كان ] به متلف عود مىكند . قوله : لا غيره من الاموال : ضمير در [ غيره ] به آدمى راجع است و كلمه [ من الاموال ] بيان است براى [ غير آدمى ] .